II Brygada

Legioniści  w Rafajłowej

Legionisci w Rafajłowej

Zolnierze II Brygady

Zołnierze II Brygady

 

Krzyż  nad Rafajłową

Krzyż na Rafajłową

Raport Michałowskiego o Legionach

Raport  Michałowskiego o Legionach. 1915 rok

Zbiory  Instytutu Piłsudskiego w Nowym Jorku

 Sytuacja polityczna w Europie w drugim dziesięcioleciu XX wieku rodziła nadzieje na odzyskanie niepodległości. Państwa Trójporozumienia- ENTENTA ( Anglia, Francja i Rosja) widziały szanse  na utworzenie przy swoim boku polskich oddziałów zbrojnych walczących przeciwko Państwom Centralnym (Niemcom i Austro-Węgrom). Również tamte państwa głosiły hasła o powołaniu do życia zalążków polskiej armii. Wśród samych Polaków ścierały się dwie koncepcje dotyczące  sposobu odbudowy wolnego kraju.

Frakcja kierowana przez Józefa Piłsudskiego głosiła, że polskie wojsko należy stworzyć u boku państw centralnych i za najważniejsze zadanie uznała wywołanie powstania w Królestwie Polskim. Po drugiej stronie byli zwolennicy łączenia swoich losów z państwami Ententy, wśród nich był Józef Haller. W roku 1913 dochodzi do spotkania miedzy Piłsudskim a Hallerem, który pragnął:

“ przygotować dla Polski dobrze wyćwiczone kadry przyszłej armii narodowej z którymi będą musiały się liczyć nawet państwa centralne."

Obaj byli zgodni co do tego że należy wykorzystać wrogie nastawienie zaborców i dążyć do rozwoju ruchu zbrojnego. Po wybuchu wojny rząd austriacki 27 sierpnia 1914 roku  wydał dekret o organizacji dwóch polskich legionów; zachodniego i wschodniego. Wschodni legion formowany był we Lwowie. Głównym organizatorem tego ugrupowania powstającego z połączenia drużyn polowych  “ Sokoła” i części Polskich Drużyn Strzeleckich był Józef Halle. Legiony miały składać się z mężczyzn niepodlegających powszechnemu obowiązkowi służby wojskowej w armii austriacko-węgierskiej lub ochotników z Królestwa. Umundurowanie i komendy były polskie. Legion ten był jednak bardzo szybko rozwiązany, a z żołnierzy utworzono dwa pułki piechoty, którym niedane było pójść do Królestwa Polskiego. 30 września 1914 roku Haller wraz z oddziałami legionowymi wyruszył na front w Karpatach. W niezwykle trudnych warunkach terenowych i klimatycznych broniły one przed wojskami rosyjskimi dostępu na Węgry.

W październiku 1914 roku w okolicach Rafajłowej legioniści 3 pułku wybudowali w ciągu 4 dni trasę pozwalającą na przeprowadzenie głównych sił uderzeniowych. Wkrótce po wybudowaniu szlak ten został nazwany Drogą Legionów, a przełęcz otrzymała urzędową nazwę-Przełęczy Legionów. Znajduje się tam krzyż, a pod nim napis:

"Młodzieży polska,
patrz na ten krzyż!
Legiony polskie
dźwignęły go wzwyż,
Przechodząc góry,
lasy i wały
Do Ciebie Polsko,
i dla twej chwały."

Legiony nazwano Brygadą Karpacką od miejsca pierwszych walk. Brygada zyskuje też miano "Żelaznej" jako wyraz szacunku dla jej wartości bojowej. Starcia pod Rafajłową, Rarańczą i Rokitną wyrabiały w legioniście siłę do późniejszych walk. Z żołnierza amatora wyrobił się " żelazny gwardzista".

We  październiku 1915 roku  jednostka zostaje przeniesiona na Wołyń, gdzie stacjonuje aż do wiosny następnego roku. 5 lipca 1916 Austro-Węgry i Niemcy chcąc utrzymać Legiony zobowiązały się odbudować namiastkę państwa Polskiego i utworzyć samodzielną jednostkę wojskowa, walczącą po ich stronie. W zamian żołnierze mieli złożyć przysięgę na wierność tym państwom. W lipcu 1917 roku oficerowie I i III Brygady na czele z Józefem Piłsudskim odmawiają wykonania tego aktu i zostają internowani. Zaś II Brygada pod dowództwem Józefa Haller wypełnia polecenie. Ideą Hallera było aby nie dopuścić do likwidacji polskich oddziałów. Wkrótce  II Brygada zostaje wcielona do Polskiego Korpusu Pomocniczego i skierowana na Bukowinę, gdzie toczy walki z Rosjanami. 15 lutego 1918 roku w Brześciu Niemcy i Austro-Węgry podpisują pokój z Ukrainą, dając jej część ziem Polskich (Chełmszczyznę i kawałek Podlasia) oraz szeroką autonomię w Galicji Wschodniej. Przez Polaków traktat ten został uznany jako kolejny rozbiór. Józef Haller  wypowiada posłuszeństwo cesarzowi austriackiemu i odsyła wszystkie odznaczenia wojskowe.  Z 15 na 16 lutego 1918 roku żołnierze II Brygady przechodzą na rosyjską stronę frontu i łączą się z polskimi oddziałami walczącymi po stronie Rosji.                                                   

W maju 1918 roku  pod Kaniowem zostają one zaatakowane przez Niemców. W wyniku walk część legionistów dostaje się do niewoli. Hallerowi wraz z grupą żołnierzy udaje się zbiec. Najpierw do Kijowa, potem do Moskwy. Na zaproszenie Komitetu Narodowego Polskiego przez Murmańsk, Szkocję, Wielką Brytanię dostaje się do Francji aby dalej służyć sprawie polskiej.  

O II Brygadzie nie pisano pieśni, znana jest tylko jedna, która przedstawia tragiczną historią 2-giej Brygady, zmuszonej do tułaczki po obcych ziemiach przez wiele lat. Tekst znano jako wiersz bez melodii. 

 

 

Druga Brygada

 

Jakoby pielgrzym wpatrzon w słońca złoto,

Choć ze znużenia słania się i pada,Idzie swym szlakiem z wieczystą tęsknotą —

Druga Brygada!

Lśni cudnie słońce na bagnetów stali

I płonie błysków tysięcznych kaskada.

Idzie swym szlakiem z równowagą fali —

Druga Brygada!

Idzie przez miasta obce i przez sioła,

Patrzy nań ludu obcego gromada,

Nikt jej z radością nie wita ...nie woła: —

Druga Brygada!

Nikt tu jej wieńcem drogi nie zagrodzi,

Ni zakołacze do okien sąsiada

Z krzykiem radości: „Zbierzcie się, nadchodzi

Druga Brygada!”

Nikt tu jej pieśnią nie wita, ni mową:

Ni dziewcząt grono, ani starców rada —

Idzie swym szlakiem z zadumą grobową —

Druga Brygada!

A kędy stanie, ostawia po sobie

Rząd mogił małych, kędy puszczyk siada

I jęczy głucho po nocach żałobie:

Druga Brygada!

Szczytami Karpat, kędy groby krwawe

Znaczą pochodu bolesnego ślady,

Wicher-wędrownik niesie światu sławę —

Drugiej Brygady!

Ale, choć duszę płomień żre tęsknoty,

Co krok wróg czyha lub przyziemna zdrada,

Z bagnetem w ręku spełni słowo roty —

Druga Brygada

Pieśń napisana przez legionistę 3 kompanii 3 pp II Brygady